Xu thế của chuyển đổi số và sự phát triển của đào tạo trực tuyến

Đăng lúc: 16/01/2025 (GMT+7)

Tóm tắt: Chuyển đổi số hiện nay đóng vai trò quan trọng trong tất cả các lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục. Sau bối cảnh đại dịch đại dịch Covid-19, toàn thể xã hội và ngành giáo dục đã nhận thức được đào tạo trực tuyến là một xu thế phát triển tất yếu. Bài tham luận nêu khái quát về chuyển đổi số, mối quan hệ của chuyển đổi số và đào tạo trực tuyến cũng như tác động của nó trong giáo dục. Thông qua nhiều năm thực tiễn triển khai đào tạo trực tuyến giữa TT GDTX - KTTH Thanh Hóa và Trường Đại học Mở, tác giả cũng đề cập đến một số khó khăn, thách thức và thời cơ của đào tạo trực tuyến và một số đề xuất nhằm nâng cao chất lượng trong công tác phối hợp đào tạo giữa hai nhà trường. Từ khóa: Chuyển đổi số, đào tạo trực tuyến, hạ tầng công nghệ, phối hợp đào tạo, giáo dục đại học

1. Xu thế chuyển đổi số trong giáo dục

Chuyển đổi số đang trở thành xu thế tất yếu trong mọi lĩnh vực, đặc biệt là giáo dục và đào tạo. Sự phát triển của công nghệ đã mở ra nhiều cơ hội mới, đồng thời cũng đặt ra không ít thách thức cho các cơ sở giáo dục. Chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ đơn thuần là việc áp dụng công nghệ vào giảng dạy mà còn là sự thay đổi toàn diện về phương pháp và mô hình giáo dục.

Chuyển đổi số trong giáo dục không chỉ đơn thuần là việc áp dụng công nghệ vào giảng dạy mà còn là sự thay đổi toàn diện về phương pháp và mô hình giáo dục. Các trường học và cơ sở đào tạo đang dần chuyển từ mô hình truyền thống sang mô hình giáo dục số, nơi mà học sinh và giáo viên có thể tương tác và học tập mọi lúc, mọi nơi. Một số hình thức chuyển đổi số phổ biến trong giáo dục bao gồm [1]:

- Học trực tuyến (E-learning): Các trường học và tổ chức giáo dục cung cấp các khóa học trực tuyến thông qua nền tảng và công cụ kỹ thuật số, cho phép học viên học tập mọi lúc, mọi nơi.

- Giáo trình điện tử: Thay thế sách giáo khoa truyền thống bằng giáo trình điện tử, giúp tiết kiệm giấy và dễ dàng cập nhật nội dung1.

- Phần mềm quản lý học tập (LMS - Learning Management System): Các hệ thống quản lý học tập như Moodle, Blackboard, Canvas,… hỗ trợ giáo viên quản lý khóa học, đánh giá và theo dõi tiến độ của học viên một cách dễ dàng và hiệu quả.

- Công cụ hợp tác trực tuyến: Sử dụng các ứng dụng như Google Classroom, Microsoft Teams, Zoom,… để giáo viên và học viên tương tác, học tập cùng nhau một cách linh hoạt và hiệu quả.

2. Mối quan hệ giữa chuyển đổi số và đào tạo trực tuyến

Đào tạo trực tuyến đã phát triển mạnh mẽ trong những năm gần đây, đặc biệt là trong bối cảnh đại dịch COVID-19. Các nền tảng học trực tuyến như Coursera, edX, và Udemy đã trở nên phổ biến, cung cấp hàng ngàn khóa học từ các trường đại học và tổ chức uy tín trên toàn thế giới [2].

Chuyển đổi số và đào tạo trực tuyến có mối quan hệ tương hỗ, hỗ trợ lẫn nhau trong việc nâng cao chất lượng giáo dục. Chuyển đổi số tạo điều kiện cho việc triển khai các chương trình đào tạo trực tuyến bằng cách cung cấp hạ tầng công nghệ và các công cụ kỹ thuật số cần thiết. Ngược lại, đào tạo trực tuyến thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong giáo dục bằng cách yêu cầu các cơ sở giáo dục phải áp dụng công nghệ và đổi mới phương pháp giảng dạy [3].

Trong một số trường hợp, mối quan hệ giữa chuyển đổi số và đào tạo trực tuyến có thể được xem là nhân quả. Sự bùng nổ của đại dịch COVID-19 là một ví dụ điển hình, khi các trường học buộc phải chuyển sang hình thức đào tạo trực tuyến để duy trì hoạt động giảng dạy. Điều này đã thúc đẩy quá trình chuyển đổi số trong giáo dục diễn ra nhanh chóng và mạnh mẽ hơn. Ngược lại, sự phát triển của các công nghệ kỹ thuật số và hạ tầng internet đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các chương trình đào tạo trực tuyến, từ đó nâng cao chất lượng giáo dục và mở rộng cơ hội học tập cho nhiều người hơn [4].

3. Tác động của chuyển đổi số trong giáo dục

Nghiên cứu của Học viện Cảnh sát nhân dân cho thấy, chuyển đổi số trong giáo dục giúp giảm thuyết giảng, truyền thụ kiến thức sang phát triển năng lực người học, tăng khả năng tự học và tạo cơ hội học tập mọi lúc, mọi nơi [2]. Một nghiên cứu khác của Tạp chí Giáo dục cũng chỉ ra rằng, việc áp dụng học tập trực tuyến không đồng bộ đã giúp các trường học ở các nước đang phát triển vượt qua những thách thức do đại dịch COVID-19 đặt ra và thích ứng với nhu cầu của Cách mạng công nghiệp lần thứ tư [10]. Có thể nói, chuyển đổi số trong giáo dục có nhiều tác động sâu rộng, bao gồm cả tích cực và thách thức, được thể hiện như bảng dưới đây

Tác động tích cực	Thách thức
Nâng cao chất lượng giảng dạy và học tập: Công nghệ cho phép tạo ra các chương trình học tập cá nhân hóa, phù hợp với nhu cầu và tốc độ học tập của từng học sinh [5].	Chất lượng đào tạo: Đảm bảo chất lượng giảng dạy và học tập trực tuyến là một thách thức lớn, đòi hỏi sự đầu tư vào công nghệ và phương pháp giảng dạy mới [8].
Tiếp cận kiến thức mọi lúc, mọi nơi: Học sinh có thể truy cập tài liệu học tập và tham gia các khóa học trực tuyến từ bất kỳ đâu, giúp tiết kiệm thời gian và chi phí di chuyển [6].	Tương tác xã hội: Học trực tuyến có thể làm giảm sự tương tác trực tiếp giữa học sinh và giáo viên, ảnh hưởng đến kỹ năng giao tiếp và làm việc nhóm [8].
Tăng cường tương tác và hợp tác: Các ứng dụng như Google Classroom, Microsoft Teams, và Zoom giúp giáo viên và học sinh tương tác và làm việc nhóm hiệu quả hơn [7].	Công bằng trong tiếp cận công nghệ: Không phải tất cả học sinh đều có điều kiện tiếp cận công nghệ và internet, gây ra sự chênh lệch trong cơ hội học tập [9].
Quản lý hiệu quả: Các hệ thống quản lý học tập (LMS) như Moodle, Blackboard giúp quản lý khóa học, đánh giá và theo dõi tiến độ học tập của học sinh một cách hiệu quả [7].

Bên cạnh đó, chuyển đổi số cũng đem lại thời cơ để giáo dục phát triển thông qua sự tiếp cận ngày càng tăng của công nghệ đi đôi với nhu cầu học tập suốt đời của mỗi cá nhân

- Tiếp cận công nghệ: Sự phát triển của công nghệ thông tin và truyền thông đã tạo điều kiện thuận lợi cho việc triển khai các chương trình đào tạo trực tuyến.

- Nhu cầu học tập suốt đời: Xã hội hiện đại đòi hỏi mỗi cá nhân phải liên tục cập nhật kiến thức và kỹ năng mới, tạo ra nhu cầu lớn cho các khóa học trực tuyến.

4. Thực tiễn phát triển đào tạo từ xa / trực tuyến tại TT GDTX - KTTH Thanh Hóa

Ngày 29/11/2022, Chủ tịch UBND tỉnh Thanh Hóa đã ký Quyết định số 56/2020/QĐ-UBND về việc thành lập Trung tâm Giáo dục thường xuyên – Kỹ thuật Tổng hợp Thanh Hoá trên cơ sở sáp nhập Trung tâm GDTX tỉnh Thanh Hoá và Trung tâm Giáo dục kỹ thuật tổng hợp Thanh Hoá.

Từ khi thành lập năm 2003 (giai đoạn 2003 – 2022) đến 2022, Trung tâm có 2 cơ sở hoạt động: Cơ sở 1 tại số 4 Nguyễn Tạo, phường Trường Thi, TP Thanh Hóa; cơ sở hai tại số 50 Tống Duy Tân, TP Sầm Sơn. Qua hơn 20 năm xây dựng và phát triển, hiện nay, về cơ cấu tổ chức Trung tâm có 03 đồng chí trong Ban giám đốc và 5 phòng chuyên môn: Phòng Tổ chức - Hành chính và Quản trị, Phòng Quản lý Đào tạo – Bồi dưỡng, Phòng Quản lý dạy nghề - Hướng nghiệp, Phòng Ngoại ngữ - Tin học & Hợp tác Quốc tế và Phòng GDTX với tổng số 76 cán bộ viên chức và người lao động, trong đó có 02 Tiến sĩ, 25 Thạc sĩ.

Trên cơ sở chức năng nhiệm vụ được giao, trong những năm qua, với sự nỗ lực đoàn kết, thống nhất và quyết tâm cao của tập thể cán bộ, giáo viên, nhân viên và người lao động, cùng với sự chỉ đạo sát sao của Sở Giáo dục và Đào tạo, UBND tỉnh Thanh Hóa, Trung tâm đã thực hiện tốt các nhiệm vụ được giao và đạt được nhiều kết quả quan trọng góp phần nâng cao chất lượng nguồn nhân lực cho tỉnh và cho Ngành Giáo dục. Với phương châm tăng cường hợp tác, mở rộng và phát triển chương trình liên kết đào tạo trình độ đại học, Trung tâm luôn giữ vững và không ngừng nâng cao cả về quy mô và chất lượng đào tạo nguồn nhân lực cho tỉnh nhà, tạo điều kiện cho mọi người vừa làm, vừa học, học liên tục, học tập suốt đời, góp phần xây dựng xã hội học tập. Song song với nhiệm vụ liên kết đào tạo, Trung tâm đã tham mưu cho Sở GD&ĐT Thanh Hóa tổ chức tốt công tác bồi dưỡng thường xuyên, nâng cao chất lượng đội ngũ CBQL trường Mầm non, Tiểu học, THCS trên địa bàn tỉnh.

Sau hơn 20 năm xây dựng và trưởng thành, đến nay (năm 2024), Trung tâm Giáo dục Thường xuyên – Kỹ thuật Tổng hợp đã mở được trên 300 lớp liên kết đào tạo đại học các chuyên ngành đào tạo khác nhau với trên 20.000 học viên. Hiện nay, Trung tâm đã và đang phối hợp liên kết đào tạo, bồi dưỡng với nhiều trường Đại học, Học viện uy tín trong tỉnh và trên cả nước như: Đại học Hồng Đức, Đại học Văn hóa Thể thao và du lịch Thanh Hóa, Đại học Luật HN, Đại học Nội vụ HN, Đại học Vinh, Đại học Văn hóa HN, Đại học Kinh tế quốc dân, Học viện Quản lý giáo dục, Đại học Khoa học - Đại học Thái Nguyên, Đại học Mỏ- Địa chất, Đại học Lao động – xã hội, Đại học TN &MT, Đại học Huế, Đại học Đà Nẵng, Học viên Tư pháp….

T.S Trịnh Văn Anh, Giám đốc Trung tâm GDTX-KTTH Thanh Hóa tham luận tại HN.

Trường Đại học Mở Hà Nội ngày nay, tiền thân là Viện đại học Mở Hà Nội là một cơ sở đào tạo tiên phong trong lĩnh vực giáo dục từ xa và đào tạo E-Learning ở Việt Nam được Bộ GD&ĐT trực tiếp quản lý. Từ đó đến nay trải qua hơn 30 năm hình thành và phát triển, Đại học Mở Hà Nội đã cơ bản đáp ứng nhu cầu học tập đa dạng với nhiều loại hình, chú trọng giáo dục từ xa, đa ngành, đa trình độ, phục vụ sự nghiệp xây dựng đất nước và hội nhập quốc tế; đã đào tạo được hàng chục vạn cán bộ công chức, viên chức trong các lĩnh vực kinh tế, kĩ thuật, văn hóa, giáo dục, môi trường… cho cả nước. Điển hình nhà trường đã đổi mới phương pháp tuyển sinh, phương thức đào tạo theo tín chỉ gắn với sử dụng đào tạo. nhu cầu việc làm của các doanh nghiệp… Do vậy năng lực, trình độ, khả năng đào tạo của Đại học Mở Hà Nội luôn nằm trong top đầu các trường Đại học khu vực Đông Nam Á và Châu Á, là đơn vị dẫn đầu trong loại hình đào tạo đặc biệt của đất nước ta.

Với sứ mạng “Mở cơ hội học tập cho mọi người”, Trường Đại học Mở Hà Nội là đơn vị tiên phong trong việc xóa đi rào cản về tuổi tác trong giáo dục nói chung và giáo dục đại học nói riêng. Cùng với đó, việc ứng dụng các công nghệ hiện đại vào công tác dạy và học đã giúp cho người học có thể tiếp cận bài giảng và tri thức mọi lúc, mọi nơi, xóa đi những rào cản về không gian và thời gian, tạo ra sự bình đẳng về cơ hội tiếp cận giáo dục cho mọi người dân dù ở miền núi, vùng sâu, vùng xa, biên giới hay hải đảo xa xôi.

Cùng với sự phát triển của cuộc cách mạng công nghệ trong lĩnh vực giáo dục, thì trường Đại học Mở Hà Nội trở thành hệ thống giáo dục hiện đại trong việc áp dụng thành công những thành tựu khoa học công nghệ vượt trội của thời đại công nghiệp 4.0 vào trong giáo dục; đồng thời trở thành đơn vị thể nghiệm thực tiễn Giáo dục đại học, là nền tảng lý luận được xây dựng trong Nghị quyết 29 tại Hội nghị Trung ương 8, khoá XI, đó là: “Đổi mới hệ thống giáo dục theo hướng mở, linh hoạt, liên thông giữa các bậc học, trình độ và giữa các phương thức giáo dục, đào tạo. Chuẩn hóa, hiện đại hóa giáo dục và đào tạo”. Theo đó, hệ thống giáo dục hiện đại của trường được triển khai một cách đồng bộ trên 90 trạm đại học trong cả nước, trong đó có Trung tâm GDTX-KTTH Thanh Hoá.

Trung tâm GDTX-KTTH Thanh Hoá là một Trung tâm mạnh trong toàn quốc có sự phát triển ổn định về quy mô bồi dưỡng, liên kết đào tạo, liên tục mở rộng các loại hình, đa dạng hóa phương thức đào tạo, bồi dưỡng, tuyển sinh liên kết đào tạo… Kết quả phối hợp khai thác tuyển sinh qua các năm như sau

TT	ĐVLKĐT	2005-2006	2006-2007	2007-2008	2008-2009	2009-2010	2010 -2011
1	ĐH Mở HN	162	434	528	528	456	302

TT	ĐVLKĐT	2011-2012	2012-2013	2013-2014	2020	2023	2024
1	ĐH Mở HN	302	302	302	70	57	37

Trong nhiều thập kỷ gần đây, sự phát triển về năng lực đào tạo, cơ sở vật chất, hạ tầng trang thiết bị để phục vụ cho hình thức đào tạo E-Learning đào tạo từ xa, đào tạo trực tuyến của Đại học Mở Hà Nội là đơn vị luôn dẫn đầu toàn quốc. Nhà trường đã hỗ trợ cho rất nhiều các Trung tâm GDTX trong cả nước đặt các trạm đại học để đào tạo nguồn nhân lực cho các tỉnh, trong đó Thanh Hóa là một trong những đơn vị được trường Đại học Mở Hà Nội lựa chọn hỗ trợ một phòng học công nghệ, được trang bị đầy đủ cơ sở vật chất máy tính, trang thiết bị phụ kiện kèm theo để hình thành một trạm đào tạo đại học từ xa theo hình thức trực tuyến. Nhận thấy tỉnh Thanh Hoá là tỉnh được xếp thứ 14/63 tỉnh thành về chỉ số cải cách hành chính. Hơn nữa, trong chiến lược xã hội số, tỉnh Thanh Hoá là một trong các tỉnh có khả năng tiếp cận nhanh về kỹ thuật số, đặc biệt trong lĩnh vực học và tự học của nhân dân trong tỉnh. Việc trường Đại học Mở Hà Nội cho phép Trung tâm lắp đặt phòng học công nghệ với chương trình học liệu mở, học trực tuyến, học online là điều kiện thuận lợi cho học viên tỉnh nhà và sinh viên của trường Đại học Mở được học mọi lúc, mọi nơi. Tháng 7/2022 trường Đại học Mở Hà Nội đã phối hợp với Trung tâm GDTX-KTTH Thanh Hoá tiến hành tổ chức bàn giao phòng học công nghệ với số lượng 30 máy client, 01 máy server và các phụ kiện kèm theo.

5. Kết luận

Chuyển đổi số và đào tạo trực tuyến đang là xu thế tất yếu trong giáo dục hiện đại. Mặc dù còn nhiều thách thức, nhưng với sự đầu tư và nỗ lực từ các cơ sở giáo dục giúp tận dụng tối đa các cơ hội mà công nghệ mang lại để nâng cao chất lượng giáo dục. Tuy nhiên để triển khai đào tạo trực tuyến tại địa phương đạt hiệu quả, cần phải có sự chung tay góp sức của các cơ sở phối hợp đào tạo trong các khâu tuyển sinh và quản lý sinh viên. Các cơ sở phối hợp đào tạo cần phải được trang bị các công cụ, hệ thống phần mềm giúp quản lý, tác nghiệp kèm theo phân quyền thích hợp.

Tài liệu tham khảo

[1] Chuyển đổi số trong giáo dục: xu hướng, lợi thế và thách thức. (2021). Tạp chí Giáo dục.

https://tapchigiaoduc.edu.vn/article/86795/225/chuyen-doi-so-trong-giao-duc-xu-huong-loi-the-va-thach-thuc/

[2] Chuyển đổi số trong lĩnh vực giáo dục và đào tạo: Thực trạng và giải pháp. (2021). Học viện Cảnh sát nhân dân.

https://hvcsnd.edu.vn/chuyen-doi-so-trong-linh-vuc-giao-duc-va-dao-tao-thuc-trang-va-giai-phap-10392

[3] Xu hướng chuyển đối số trong giáo dục tại Trường Đại học Đồng Tháp. (2021).

https://lib.hutech.edu.vn/chi-tiet?id=404734

[4] Chuyển đổi số là xu thế tất yếu để phát triển đại học. (2021).

https://vlr.vn/chuyen-doi-so-la-xu-the-tat-yeu-de-phat-trien-dai-hoc-16237.html

[5] Chuyển đổi số trong giáo dục: Thực trạng, vai trò & giải pháp

https://www.pace.edu.vn/tin-kho-tri-thuc/chuyen-doi-so-trong-giao-duc

[6] Chuyển đổi số trong giáo dục và đào tạo: Thực trạng và Giải pháp. (2022).