AI VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP TỈNH – ĐỘT PHÁ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG PHỤC VỤ CHÍNH QUYỀN HAI CẤP

Đăng lúc: 24/04/2026 (GMT+7)

Ngày 17/4/2026 Hội nghị Câu lạc bộ Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thường xuyên toàn quốc lần thứ 32 được tổ chức tại Sơn La với chủ đề “Giáo dục thường xuyên thích ứng với mô hình mới”. Thay mặt Trung tâm GDTX – KTTH Thanh Hóa, Đồng chí Trịnh Văn Anh, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Trung tâm trình bày tham luận tại Hội nghị với chủ đề: AI VÀ CHUYỂN ĐỔI SỐ TRONG GIÁO DỤC THƯỜNG XUYÊN CẤP TỈNH – ĐỘT PHÁ NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG ĐÀO TẠO, BỒI DƯỠNG PHỤC VỤ CHÍNH QUYỀN HAI CẤP

Xin giới thiệu bài tham luận của Đồng chí Trịnh Văn Anh:

Tóm tắt

Trí tuệ nhân tạo (AI) và chuyển đổi số không còn là những khái niệm xa lạ mà đang trực tiếp tạo ra sự dịch chuyển căn bản trong quản trị, tổ chức dạy học và đánh giá chất lượng giáo dục. Đối với hệ thống giáo dục thường xuyên (GDTX) cấp tỉnh, sự dịch chuyển này mang ý nghĩa chiến lược sống còn. Bài viết tập trung phân tích vai trò của GDTX như một thiết chế vừa thực hiện chức năng giáo dục phổ thông, vừa tham gia đào tạo, bồi dưỡng nguồn nhân lực địa phương trong bối cảnh bộ máy hành chính đang chuyển dịch mạnh mẽ sang môi trường số. Qua việc nhận diện các "điểm nghẽn" cố hữu và phân tích thực tiễn tại Trung tâm GDTX - KTTH Thanh Hóa, bài viết đề xuất các định hướng ứng dụng AI và chuyển đổi số theo nguyên tắc: lấy chất lượng làm trung tâm, dữ liệu làm nền tảng và con người làm điểm tựa.

Từ khóa: trí tuệ nhân tạo, chuyển đổi số, giáo dục thường xuyên, giáo dục cấp tỉnh, đào tạo bồi dưỡng, chính quyền hai cấp.

Các đại biểu tham dự Hội nghị

1. Mở đầu

Trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đã vượt ra khỏi giới hạn của một xu thế công nghệ thuần túy để trở thành một logic phát triển mới, định hình lại toàn bộ cấu trúc quản trị hiện đại. Trong lĩnh vực giáo dục, quá trình này không đơn thuần là việc áp dụng các công cụ số vào lớp học mà là một cuộc cách mạng trong cách thức tổ chức dữ liệu, quản lý người học, vận hành học liệu và ra quyết định dựa trên bằng chứng.

Sự khác biệt căn bản giữa "ứng dụng công nghệ thông tin" và "chuyển đổi số - Trí tuệ nhân tạo" nằm ở tính hệ thống. Nếu ứng dụng công nghệ thường chỉ tập trung tối ưu hóa các quy trình thủ công sẵn có, thì chuyển đổi số đòi hỏi phải tái định nghĩa và thiết lập lại chính các quy trình đó trên nền tảng số. Quyết định số 749/QĐ-TTg của Thủ tướng Chính phủ đã xác định giáo dục là một trong những lĩnh vực ưu tiên hàng đầu, hướng tới mô hình đào tạo cá thể hóa và phổ cập kỹ năng số.

Đối với hệ thống GDTX cấp tỉnh, yêu cầu này càng trở nên cấp thiết khi gắn liền với nhiệm vụ phục vụ chính quyền hai cấp (tỉnh và cơ sở). Trong bối cảnh bộ máy hành chính đang vận hành theo hướng tinh gọn, hiệu lực và lấy dịch vụ công làm trọng tâm, các trung tâm GDTX cần chuyển mình thành những "hạ tầng học tập thông minh". Điều này không chỉ giúp nâng cao chất lượng dạy học văn hóa mà còn trực tiếp hỗ trợ nâng cao năng lực số cho đội ngũ cán bộ, công chức tại địa phương.

Từ góc độ nghiên cứu, vấn đề đặt ra là: trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số cần được hiểu như thế nào trong bối cảnh hiện nay; những điểm nghẽn lớn nhất của giáo dục thường xuyên cấp tỉnh nằm ở đâu; và trường hợp Trung tâm GDTX - KTTH Thanh Hóa.

Đồng chí Trịnh Văn Anh, Bí thư Đảng ủy, Giám đốc Trung tâm trình bày tham luận tại Hội nghị.

2. Chuyển đổi số - Bước phát triển trong đổi mới giáo dục thường xuyên.

Về mặt lý luận, chuyển đổi số trong giáo dục là một quá trình thay đổi có tính cấu trúc sâu sắc. Tài liệu từ Hiệp hội các trường Đại học, Cao đẳng Việt Nam đã chỉ rõ: chuyển đổi số bao gồm sự thay đổi đồng bộ từ hạ tầng phần cứng, quản trị nguồn lực đến phương thức chuyển tải tri thức.

Hai trụ cột chính của mô hình giáo dục số trong GDTX:

Công nghệ là công cụ: Trí tuệ nhân tạo, dữ liệu lớn (Big Data) và điện toán đám mây đóng vai trò là phương tiện để tối ưu hóa vận hành.

Con người là trung tâm: Đây là thành phần chủ đạo quyết định sự thành bại của chuyển đổi số. Nếu không đổi mới văn hóa tổ chức và nâng cao năng lực số cho đội ngũ giáo viên, việc đầu tư công nghệ sẽ chỉ dừng lại ở mức "trình diễn" kỹ thuật.

Đặc thù của GDTX là đối tượng học tập cực kỳ đa dạng, từ học sinh phổ thông đến cán bộ cần bồi dưỡng chuyên môn, với nhu cầu học tập linh hoạt về thời gian và địa điểm. Chuyển đổi số chính là "chìa khóa" để giải quyết bài toán này thông qua các mô hình học tập trực tuyến (E-learning) và học tập kết hợp (Blended Learning) đã được pháp lý hóa qua Thông tư số 09/2021/TT-BGDĐT.

Quyết định 749/QĐ-TTg xác lập khung chiến lược cho chuyển đổi số quốc gia, trong đó giáo dục được định hướng phát triển theo hướng dạy học từ xa, chia sẻ tài nguyên giảng dạy và học tập, phát triển các công nghệ phục vụ đào tạo, công nhận giá trị của các hình thức học tập trực tuyến và tăng cường tiếp cận giáo dục nhờ công nghệ số. Những định hướng này đặc biệt phù hợp với giáo dục thường xuyên vì đặc thù của lĩnh vực này là phục vụ nhóm người học đa dạng, thường không thể tham gia đầy đủ vào mô hình học tập tập trung như giáo dục chính quy.

Đề án 06 về phát triển ứng dụng dữ liệu dân cư, định danh và xác thực điện tử cũng mở rộng không gian liên kết dữ liệu giữa giáo dục với các hệ thống quản lý công. Theo dữ liệu được dẫn trong bài, từ năm 2022 cơ sở dữ liệu ngành giáo dục đã kết nối, xác thực định danh hơn 24 triệu giáo viên và học sinh, đạt tỷ lệ gần 98%; việc triển khai học bạ số, tuyển sinh trực tuyến và kho học liệu số đang góp phần hình thành nền giáo dục hiện đại, minh bạch và hiệu quả hơn. Những dữ kiện đó cho thấy quá trình số hóa dữ liệu của ngành giáo dục đã bước sang giai đoạn mà các cơ sở giáo dục địa phương không thể đứng ngoài.

Từ các căn cứ trên có thể rút ra một kết luận lý luận quan trọng: đổi mới hoạt động GDTX bằng trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số không nên được hiểu là bổ sung công nghệ cho hoạt động hiện hữu, mà là tái cấu trúc mô hình vận hành của trung tâm theo hướng dữ liệu hóa, kết nối hóa và cá thể hóa. Giá trị của trí tuệ nhân tạo chỉ xuất hiện trong một hệ thống có dữ liệu đủ sạch, quy trình đủ rõ và đội ngũ đủ năng lực để sử dụng công nghệ như công cụ hỗ trợ ra quyết định, chứ không giao phó thẩm quyền chuyên môn cho công cụ hỗ trợ, máy móc thiết bị.

3. Đổi mới giáo dục thường xuyên cấp tỉnh trong bối cảnh phục vụ chính quyền hai cấp

Giáo dục thường xuyên cấp tỉnh có một vị trí đặc thù trong hệ thống giáo dục. Khác với các trường phổ thông hay đại học, GDTX không chỉ thực hiện nhiệm vụ dạy học theo chương trình nhất định mà còn trực tiếp tham gia đào tạo lại, bồi dưỡng, cập nhật kiến thức và kỹ năng cho nhiều nhóm đối tượng khác nhau. Khi chính quyền địa phương vận hành theo hướng tinh gọn, hiệu quả và tăng cường ứng dụng số trong cung cấp dịch vụ công, yêu cầu đặt ra đối với GDTX không đơn thuần là dạy đúng chương trình, mà là đào tạo trúng nhu cầu và có thể chứng minh được hiệu quả đầu ra.

Trong mô hình chính quyền hai cấp, một phần đáng kể áp lực công việc và yêu cầu xử lý tình huống tập trung ở cấp cơ sở. Điều đó kéo theo đòi hỏi về một lực lượng cán bộ có khả năng tiếp nhận tri thức mới nhanh, sử dụng công cụ số thành thạo, làm việc dựa trên dữ liệu và thích ứng với các quy trình công trực tuyến. Nếu GDTX cấp tỉnh vẫn vận hành theo mô hình thủ công, thiếu dữ liệu điều hành và thiếu linh hoạt trong tổ chức đào tạo, thì rất khó hoàn thành vai trò hỗ trợ xây dựng năng lực cho đội ngũ địa phương.

Chuyển đổi số vì vậy phải được xem là điều kiện để GDTX cấp tỉnh chuyển từ một cơ sở chủ yếu tổ chức lớp học sang một hạ tầng học tập và bồi dưỡng thông minh. Trong mô hình đó, công tác đào tạo không chỉ diễn ra trong phòng học vật lý mà còn mở rộng qua môi trường trực tuyến; đánh giá không chỉ dừng ở điểm số cuối kỳ mà còn dựa vào dữ liệu quá trình; quản lý không chỉ là lưu hồ sơ mà là khai thác hồ sơ như một nguồn thông tin để dự báo, cảnh báo và điều chỉnh. Chính ở điểm này, trí tuệ nhân tạo có thể tham gia như một công cụ phân tích, gợi ý và hỗ trợ xử lý dữ liệu.

Tuy nhiên, để chuyển sang mô hình đó, GDTX cấp tỉnh phải vượt qua nhiều giới hạn đã tồn tại khá lâu: dữ liệu phân tán, quy trình thiếu liên thông, quản trị khảo thí nặng về thủ công, đội ngũ sử dụng công nghệ theo kinh nghiệm cá nhân và sự chênh lệch về năng lực số giữa các bộ phận trong cùng một đơn vị. Đây là những điểm nghẽn không thể giải quyết bằng khẩu hiệu đổi mới hay bằng đầu tư thiết bị đơn lẻ. Chỉ khi xây dựng được chiến lược dữ liệu, chuẩn hóa được quy trình vận hành và nâng cao đồng bộ năng lực số của đội ngũ, giáo dục thường xuyên cấp tỉnh mới có thể chuyển từ trạng thái “ứng dụng công nghệ” sang “quản trị số thực chất”.

Ông Nguyễn Xuân Thuỷ - Phó cục trưởng Cục GDTX&GDNN -Bộ Giáo dục và Đào tạo phát biểu chỉ đạo Hội nghị.

4. Thực tiễn triển khai công tác chuyển đổi số tại Trung tâm GDTX - KTTH Thanh Hóa: kết quả, ý nghĩa và những vấn đề cần nhìn nhận

Trung tâm GDTX - KTTH Thanh Hóa hiện là một trong những đơn vị tiên phong tại địa phương trong việc chủ động thích ứng với cuộc Cách mạng Công nghiệp 4.0. Quá trình này không chỉ dừng lại ở việc trang bị thiết bị mà đã bắt đầu đi sâu vào thay đổi phương thức quản trị và dạy học hiện tại trung tâm đã triển khai đã và đang triển khai trong hệ thống chuyển đổi số gồm:

Hạ tầng kỹ thuật và môi trường học tập số

Hạ tầng được xác định là điều kiện cần để khởi động quá trình chuyển đổi. Hiện nay, Trung tâm đã hoàn thiện hệ thống phòng học máy tính, phòng thi trực tuyến và phủ sóng wifi toàn bộ khuôn viên. Đây là nền tảng cốt yếu giúp các hoạt động dạy học trực tiếp, trực tuyến và bán trực tuyến (Blended Learning) diễn ra thường xuyên, hình thành thói quen tương tác số cho cả giáo viên và học viên.

Đổi mới phương thức giảng dạy và ứng dụng trí tuệ nhân tạo (AI)

Điểm sáng nổi bật là sự dịch chuyển trong hoạt động chuyên môn của đội ngũ giáo viên. Không chỉ dừng lại ở việc trình chiếu bài giảng, AI đã được vận dụng để hỗ trợ soạn giáo án, thiết kế câu hỏi trắc nghiệm và xây dựng kho tư liệu học tập phong phú. Học viên không còn thụ động tiếp nhận kiến thức mà được tham gia vào các hệ sinh thái học tập trực tuyến, thực hiện khảo sát và làm bài tập trên nền tảng số.

Đột phá trong công tác hướng nghiệp dựa trên dữ liệu

Trung tâm đã triển khai một mô hình hướng nghiệp hiện đại, phục vụ trên 3.000 học sinh THPT hằng năm. Sự khác biệt nằm ở việc thay thế "tư vấn theo kinh nghiệm" bằng "tư vấn dựa trên dữ liệu cá nhân".

Ứng dụng AI phân tích tâm lý: Sử dụng các bài trắc nghiệm chuẩn quốc tế như RIASEC, MBTI kết hợp với phân tích kết quả học tập để xây dựng hồ sơ năng lực cá nhân.

Hỗ trợ tương tác: Ứng dụng chatbot AI để giải đáp thắc mắc về ngành nghề và trường học, giúp học sinh xây dựng lộ trình phát triển bản thân một cách khoa học.

Quản trị hành chính và quản lý dữ liệu tập trung

Trung tâm đã thực hiện số hóa toàn diện hồ sơ học viên, điểm số và thông tin đội ngũ cán bộ thông qua các hệ thống quản lý chuyên ngành và nền tảng dữ liệu của tỉnh. Việc điều hành công việc qua hệ thống TDOffice, đánh giá KPI trên nền tảng số và tổ chức họp trực tuyến đã giúp giảm đáng kể áp lực hành chính, tăng tính minh bạch và độ chính xác trong quản lý.

Tuy nhiên, thực tiễn tại Thanh Hóa cũng gợi mở những vấn đề cần nhìn nhận thẳng thắn: Chuyển đổi số chỉ thực sự hoàn tất khi chúng ta chuyển từ "có công cụ" sang "có hệ thống". Nếu dữ liệu chưa được liên thông hoàn toàn và chưa được khai thác để hỗ trợ ra quyết định ở tầm chiến lược, giá trị của công nghệ vẫn chưa được phát huy tối đa.

5. Ứng dụng AI và chuyển đổi số để nâng cao chất lượng đào tạo, bồi dưỡng giáo dục thường xuyên cấp tỉnh.

Từ cả cơ sở lý luận và thực tiễn nêu trên, có thể xác định một số hướng ưu tiên để nâng cao chất lượng giáo dục thường xuyên cấp tỉnh.

Thứ nhất là số hóa và thông minh hóa công tác khảo thí, đánh giá chất lượng. Nếu Trung tâm xây dựng được kho đề số, ma trận đề chuẩn, dữ liệu điểm số liên thông và quy trình nhập liệu thống nhất, AI có thể hỗ trợ ở các khâu gợi ý câu hỏi, rà lỗi cấu trúc, phân tích phổ điểm, phát hiện dữ liệu bất thường và hỗ trợ soạn báo cáo sau thi. Giá trị của việc này không chỉ ở chỗ giảm thời gian thao tác mà còn ở chỗ biến kết quả đánh giá thành cơ sở cải tiến dạy học. Đây là hướng đi đặc biệt cần cho GDTX vì đối tượng người học rất đa dạng, quá trình học tập dễ bị gián đoạn và việc theo dõi tiến bộ cần dựa nhiều hơn vào dữ liệu quá trình.

Thứ hai là xây dựng hệ sinh thái học tập số dùng chung. Kho học liệu số, nền tảng nộp bài, hệ thống khảo sát trực tuyến, hệ thống theo dõi tiến độ học và không gian tương tác số nếu được tổ chức đồng bộ sẽ giúp người học tiếp cận bài học linh hoạt hơn, đồng thời cho phép nhà trường theo dõi quá trình học tập chính xác hơn. Với GDTX, đây không chỉ là giải pháp kỹ thuật mà còn là điều kiện để mở rộng khả năng phục vụ các nhóm học viên không có điều kiện học tập trung thường xuyên.

Thứ ba là cá thể hóa lộ trình đào tạo, bồi dưỡng. Với nhóm học viên của GDTX và nhóm cán bộ cần bồi dưỡng phục vụ chính quyền hai cấp, sự khác biệt về nhu cầu, vị trí việc làm, kỹ năng nền và tốc độ tiếp thu là rất lớn. Nếu có dữ liệu đầu vào đủ tốt, AI có thể hỗ trợ phân nhóm người học, phát hiện nhóm cần hỗ trợ thêm, gợi ý nội dung bồi dưỡng phù hợp hoặc đề xuất nhịp học khác nhau. Trên thực tế, những kinh nghiệm bước đầu trong hoạt động hướng nghiệp của Trung tâm cho thấy cách tiếp cận dựa trên hồ sơ cá nhân và dữ liệu có thể nâng cao đáng kể chất lượng tư vấn và mức độ phù hợp của định hướng học tập.

Thứ tư là quản trị tập trung bằng dữ liệu và bảng điều khiển số. Một cơ sở giáo dục chỉ thực sự bước sang giai đoạn quản trị số khi người đứng đầu có thể nhìn thấy tương đối tức thời các chỉ số quan trọng như số lượng người học, tỷ lệ tham gia, tỷ lệ hoàn thành, kết quả đánh giá, biến động chất lượng theo nhóm đối tượng, tiến độ nhiệm vụ và trạng thái dữ liệu đào tạo. Các dashboard như vậy không phải là sản phẩm công nghệ phô trương, mà là công cụ giúp giảm độ trễ thông tin giữa hoạt động thực tế và quyết định quản lý. Trong điều kiện chính quyền hai cấp cần lực lượng cán bộ thích ứng nhanh với quy trình số, đây là một năng lực quản trị có ý nghĩa chiến lược.

Từ trường hợp Trung tâm GDTX - KTTH Thanh Hóa, có thể rút ra một số nội dung quan trọng.

+ Thứ nhất, nền tảng hạ tầng và mức độ sẵn sàng về kỹ thuật tuy quan trọng nhưng chưa phải yếu tố quyết định cuối cùng; điều cốt lõi là năng lực tổ chức chuyển đổi.

+ Thứ hai, chuyển đổi số chỉ tạo ra giá trị bền vững khi có chiến lược dữ liệu, bao gồm chuẩn hóa, phân quyền truy cập, quy trình cập nhật và liên thông giữa các bộ phận.

+ Thứ ba, AI cần được đưa vào nhà trường bằng một cơ chế thận trọng, có quy định nội bộ về phạm vi sử dụng, bảo mật dữ liệu, thẩm định đầu ra và trách nhiệm của từng bộ phận.

+ Thứ tư, việc phục vụ chính quyền hai cấp đòi hỏi GDTX cấp tỉnh phải chuyển từ tư duy “mở lớp theo kế hoạch” sang tư duy “bồi dưỡng theo nhu cầu và theo vị trí việc làm”, trong đó công nghệ chỉ phát huy hết giá trị khi gắn với nhu cầu đào tạo cụ thể của từng nhóm đối tượng.

Ban chấp hành Câu lạc bộ Giám đốc Trung tâm Giáo dục Thường xuyên toàn quốc

6. Kết luận

AI – Trí tuệ nhân tạo và chuyển đổi số đang đặt giáo dục thường xuyên cấp tỉnh trước một ngã rẽ quan trọng. Nếu tiếp tục vận hành theo mô hình quản lý phân tán, thủ công và nặng về hồ sơ, GDTX sẽ khó đáp ứng yêu cầu đào tạo, bồi dưỡng trong giai đoạn chính quyền số và dịch vụ công số phát triển mạnh. Ngược lại, nếu biết tận dụng công nghệ để tái cấu trúc quy trình, chuẩn hóa dữ liệu, phát triển học liệu số, thông minh hóa khảo thí, cá thể hóa hỗ trợ học tập và nâng cao năng lực số của đội ngũ, GDTX cấp tỉnh có thể trở thành một thiết chế đào tạo linh hoạt, minh bạch và có khả năng phục vụ trực tiếp cho chất lượng vận hành của chính quyền hai cấp.

Thực tiễn tại Trung tâm GDTX - KTTH Thanh Hóa cho thấy quá trình chuyển đổi số trong một cơ sở GDTX là hoàn toàn khả thi khi có sự đầu tư hạ tầng tương đối đồng bộ, có thói quen sử dụng công nghệ trong quản lý, dạy học, hướng nghiệp và điều hành, đồng thời bước đầu hình thành môi trường làm việc số cho cán bộ, giáo viên, nhân viên. Việc hằng năm tổ chức hoạt động hướng nghiệp cho trên 3.000 học sinh, vận dụng AI vào hỗ trợ giảng dạy, tư vấn nghề nghiệp, quản lý dữ liệu và điều hành cho thấy Trung tâm đã có những dấu hiệu rõ nét của một đơn vị chủ động đổi mới, có khả năng tạo ra tác động thực tế đối với người học và cộng đồng. Tuy nhiên, để chuyển từ mức độ ứng dụng công nghệ sang chuyển đổi số đúng nghĩa, Trung tâm và các cơ sở tương tự cần tiếp tục đi theo hướng chuẩn hóa dữ liệu, tích hợp hệ thống, thiết lập cơ chế quản trị dựa trên bằng chứng và phát triển AI như một công cụ hỗ trợ trách nhiệm chuyên môn. Đó mới là hướng đi có khả năng tạo đột phá thực sự về chất lượng đào tạo, bồi dưỡng và năng lực phục vụ địa phương trong giai đoạn mới.